Brekurs – ei veke med is under beina

Breføring og brekurs i Noreg har ei lang og rik historie som strekkjer seg tilbake til 1820-åra, då organisert breføring først vart etablert på Jostedalsbreen. Breførarar leia turistar og reisande over breane, og dette la grunnlaget for ein tradisjon som seinare utvikla seg til meir formelle kurs. I 1890 vart patentførerordninga innført, inspirert av liknande system i Alpane. Denne ordninga regulerte kvalifiserte førarar som kunne leie turistar trygt over brear og i fjell. Patentførarane var oftast bønder som budde nær breane, og som førte på ei spesifikk rute over breen til ein fast pris. Patentførarane vart det første steget i standardisering av brevandring, og det første kurset for patentførarar vart halde på Bødalsseter i 1935.

Seinare vart Bregruppa i Den Norske Turistforening (DNT) etablert i 1962 for å fremje bre- og fjellsport. Bregruppa spelte ei sentral rolle i å utvikle brevandringa i Noreg og organisere ei rekke kurs og turar. Dei utvikla også Breboka, som stadig har kome i nye utgåver.

I 1988 vart Norsk Fjellsportforum (NF) stifta. I dag er DNT, Norges Klatreforbund og profesjonelle arrangørar med, og NF arbeider for å standardisere utdanninga av instruktørar innan klatring, bre og skred.

Dagens brekurs i Noreg er utforma for å gi deltakarane dei nødvendige ferdigheitene til å ferdast trygt på brear, både med og utan førar. Kursa er tilpassa ulike nivå, frå nybegynnarar som ønsker grunnleggande kunnskap, til vidarekomne som ønsker å lære seg meir avanserte teknikkar. Dei grunnleggande kursa gir opplæring i å gå på isbre med stegjern og isøks, samt korleis ein sikrar seg med tau og sele. Deltakarane lærer også å bruke taljesystem for å redde personar frå bresprekker og får opplæring i orientering med kart, kompass og GPS. Kursa legg stor vekt på å lære deltakarane å vurdere farer som bresprekker, ras og ustabil is, og dei inkluderer også miljøforståing for å fremje respekt for naturen og breen.

Breoppleving har fem ulike typar kurs. Det mest populære er det ordinære brekurset på ei veke. Du treng ingen forkunnskap for å være med, og du lærer alt du treng for å gå på isbre utan førar. Brekurs for klatrarar er i prinsippet det same som dei ordinære brekursa, men dei er ein dag kortare fordi folk som klatrar ofte kan ein god del om bruk av tau og seler og dermed kan gå fortare fram i starten av kurset. Vi har også mini–brekurs som er kortare brekurs der det er meir fokus på oppleving enn læring. For dei som har tatt eit av dei grunnleggande brekursa, har vi også vidaregåande brekurs. Her lærer du meir avanserte teknikkar for redning, sikring, og klatring, og vi går lengre turar i breen der vegval er sentralt. Til slutt har vi også utdanninga av breførarar og breinstruktørar i samsvar med Norsk Fjellsportforum sine standardar, slik at du blir nasjonalt godkjent.

Jotunheimen: Dei fleste brekursa held til på Smørstabbreen ved Sognefjellet, og mest i brefallet Bøverbreen. Her er det kort å gå til breen, få høgdemeter og dermed lett tilgjengelig. Det er også gode områder med blåis, sprekker, og overgang til snø og snøsprekker. Området er også godt egna for fjellsportaktiviteter der ein krysser ein bre for å kome på ein topp. Andre stader som er godt egna for brekurs i Jotunheimen er Spiterstulen (Eventyrisen) og Storebreen (Leirvassdalen).

Jostedalsbreen: I dag er det beste området innerst i Jostedalen, med utgangspunkt i Gjerde i Jostedalen. Her kan ein bruke ulike brefall på Jostedalsbreen. Nigardsbreen har kanskje den finaste blåisen, Fåbergstølsbreen gjev lett tilgang til snøsprekker og er ein isbre ein kan gå heilt opp på eit brekurs. Tuftebreen er også ein utmerket kursbre. Så utvalget i Jostedalen er det beste av alle. Samtidig vil nokre av dagane måtte bli lengre og med meir høgdemeter sidan vi bur lavt nede og enkelte dagar må kome oss opp mot platået. Eit anna godt område på Jostedalsbreen er Flatbreen. Her kan ein bu på Flatbrehytta, like ved breen, og har eit unikt utgangspunkt for brekurs. Tidlegare var det også mykje kurs på Bødalsseter på vestsida av breen, men sidan 2008 har breen vore for kort og bratt til brekurs. Også Briksdalsbreen og Haugabreen var gode kursbrear for ca 20 år sidan.

Folgefonna: Det har vore ein lang tradisjon for kurs med utgangspunkt i Fonnabu, som ligg i kanten av breplatået på Folgefonna. Det har også vore holdt kurs i blåisen, der skisenteret held til, og tidlegare også enkelte kurs med utgangspunkt i Buerbreen.

Svartisen: I nord er Svartisen den mest brukte breen for brekurs. Dei fleste kursa her har utgangspunkt i DnT-hytta Tåkeheimen, eller ‘institutt for uhensiktsmessig vær’. Denne hytta ligg strålande til, men er prega av været som ofte er rundt alle brear. Det har også vore holdt kurs i sør, ved Austerdalsbreen.

I tillegg til dette har det vore kurs mange andre plassar, som andre brear i Jotunheimen, på Ålfotbreen, i Lyngen og fleire andre stader.